Leids Nieuwsblad (speciale rubriek Fietsen door Leiden) 25 maart 2009

Wie geïnteresseerd is in de Leidse literaire connectie kan niet alleen wandelend, maar ook op de fiets talloze routes door Leiden kiezen, maar bèta’s moesten tot voor kort zelf hun Leidse klik maar zien te vinden. Met de tocht ‘Op de fiets met Einstein’ is daar definitief verandering in gekomen. Dat is fijn, maar nog fijner is dat deze route óók voor alfa’s en andere dummies in wis- en natuurkunde een absolute verademing is.

Hoe een Leidse literatuurliefhebber je ook bent, een fris perspectief op Leiden is zeker in de lente welkom. En dus heb je geen zin om weer achter Maarten ‘t Hart aan te gaan, of een boterham te eten op de plek waar Annie Romein-Verschoor dat volgens eigen zeggen ook deed. Je komt ook nauwelijks aan fietsen toe, met al die citaten aan je stuur.

Monumentale sporen

Enige aarzeling is er misschien wel om met Einstein op pad te gaan. Maar al snel wordt duidelijk dat je niet per se veel hoeft te snappen van de briljante ontdekkingen van de beroemde bèta’s die in Leiden vertoefden om te kunnen genieten van de monumentale sporen die ze nalieten. De tocht begint met een ontploffing, eigenlijk de stereotiepe associatie die alfa’s met de bètawetenschappen hebben. Maar het gaat dit keer bepaald niet om een mislukte proef, maar om de kruitexplosie met dramatische gevolgen die in 1807 het gat voor het Van der Werf-park achterliet. En ruimte voor de bouw van het laboratorium van Heike Kamerlingh Onnes, thans de Leidse rechtenfaculteit, daar direct tegenover.
Binnen herinnert een kunstzinnige blauwe neonring aan de plek van het ‘koudste kamertje’ waar Kamerlingh Onnes helium voor het eerst vloeibaar wist te maken. Natuurkundige proeven vinden nu hooguit nog verderop in het gebouw, in het Juridisch café op de begane grond, plaats waar op doordeweekse dagen al vanaf 8.45 uur koffie vloeibaar wordt gemaakt. Belangrijk gegeven voor vroege Einstein-fietsers! Na een blik op de prachtige zandstenen Lorentzpoort op de eerste etage voert de tocht langs het Academiegebouw naar de villa van Kamerlingh Onnes aan de Haagweg, voortreffelijk gelegen aan het Galgewater.
Een verrassing is dat niet alleen geleerden zoals Madame Curie, Niels Bohr en Einstein er logeerden, maar ook kunstenaars en literatoren (alfa’s!) welkom waren. Minstens zulke belangrijke gasten kwamen langs in de zachtgele villa in Russische stijl van de natuurkundige Paul Ehrenfest aan het einde van de Witte Rozenstraat.

Leids Venetië

Aanrader is er even een loopje langs de Jan van Goyenkade en de Schelpenkade te maken en dan rechtsom via meerdere bruggetjes weer terug te komen. Prachtige panden met balkonnetjes, erkers en torentjes flankeren het water met kleurige woonboten in het weelderige groen. Wie weet liep Einstein ook ooit door dit stukje Leids Venetië? Wat vervallen maar ook mooi zijn de koepels van de Leidse Sterrewacht langs de Witte Singel en de Hortus Botanicus, met sierlijke witte friezen eronder en balustrades langszij, deels overwoekerd met klimop. In de universiteitswinkel om de hoek zijn ansichtkaarten met het geschilderde portret van Einstein te koop. Zo heb je hem tenminste ook echt op de fiets.

Na Museum Boerhaave en de Lakenhal is het nog een eind trappen over de Einsteinweg naar het Huygens Laboratorium, in de sporen van Leidse fysici en astronomen die vanaf de jaren zeventig de binnenstad moesten verlaten. In de hal zijn onder meer een oude helium-liquefactor, een enorme Van der Wall-kijker en een prima restaurant te vinden. Mocht buiten aan de picknicktafels uiteindelijk toch de vraag rijzen wat Einstein nou eigenlijk met fietsen had, dan is hier het antwoord: op de fiets kwam Einstein tot zijn relativiteitstheorie. Deze én een literaire fietsroute zijn te vinden op www.inleiden.info.

Oude helium-liquefactor van het Huygens Laboratorium

Vereeuwigde Kamerlingh Onnes nabij de plek van het 'koudste kamertje'

Van der Wall-kijker en restaurant van het Huygens Laboratorium